De OCAI cultuurprofielen van de overheid zijn ook afzonderlijk berekend voor leidinggevenden (LG) en niet-leidinggevenden (NLG). LG en NLG ervaren organisatiecultuur meestal iets anders door hun verschillende posities. Vooral LG kunnen daaruit lessen trekken. Hoe kunnen ze hun leiderschapsstijl aanpassen om de gewenste cultuur te stimuleren en waar zit bijvoorbeeld weerstand? Welke argumenten overtuigen? Een verkenning met de overheid als casus.

Van de 451 invullers bij de cultuurmeting van de overheid geven er 154 leiding (34%) en 297 doen dat niet. Zij werken o.a. als beleidsmedewerker of in een uitvoerende taak (66%).

Zie voor het totaalplaatje het eerdere artikel met bijbehorend sectorrapport en het deelrapport leidinggevenden / niet-leidingevenden.

Leidinggevenden ervaren altijd meer mensgerichte aandacht, zorg voor elkaar, gezelligheid, onderling vertrouwen, teamwerk, openheid, participatie dan niet-leidinggevenden.

Een boude bewering, die Cameron & Quinn voorzichtig doen en wij van OCAI Online nog niet anders hebben gezien. Leidinggevenden hebben meestal een hogere score op familiecultuur dan hun niet-leidinggevende medewerkers.

Interessant en verklaarbaar: als leidinggevende geef je zelf aandacht, en je hebt het idee dat je dat voldoende doet. Als medewerker vind je dat je manager wat meer steun en aandacht mag geven.

Leidinggeven: mensgericht!

Als leidinggevende voel je je op je gemak, het is jouw team of afdeling, dus je ervaart meer openheid (‘ik vertel wat ik weet, zodra het kan’), loyaliteit en vertrouwen. Als medewerker heb je daarin misschien meer reserves, die je niet dagelijks duidelijk uitspreekt. Je wilt misschien meer informatie en je past je tijdens teamwerk aan je manager aan, zonder dat zo te laten blijken. Vandaar.
Je positie beïnvloedt mede hoe je cultuur ervaart en hoe je cultuur mede vormgeeft. Overheidsmanagers en ambtenaren zijn niet anders. De managers ervaren nu 33,13 punten familiecultuur, de ambtenaren 28,40.

Vooral als LG kun je je daar niet genoeg bewust van zijn: wat je zegt, wordt door NLG altijd iets anders ervaren dan je het bedoelt. Let op die context, die ook weer uit deze meting blijkt. Even gegeneraliseerd en zwart-wit: NLG willen meestal meer positieve aandacht en ervaren de doelen of deadlines meestal als meer prestatiedruk en veeleisendheid dan LG.

Over de hiërarchiecultuur zijn ze het vrijwel eens: die voert nu de boventoon met 36,63 en 37,31 punten. NLG ervaren iets meer vernieuwing (17,06 adhocratiecultuur) en resultaatgerichtheid (17,24 marktcultuur) dan LG: 15,21 en 15,03 punten.

Vernieuwing

Zijn ze het eens over de toekomst? Dat is minstens zo’n belangrijke vraag. LG en NLG zitten op een lijn. Maar er zijn belangrijke verschillen en aandachtspunten, hoe ‘klein’ die cijfermatig ook zijn.

De huidige nadruk op beheersmatigheid, stabiliteit, procedures, regelgeving, structuur en betrouwbaarheid moet fors verminderen. LG laten deze op bestendigheid geënte hiërarchiecultuur graag 15,2 punten dalen tot 21,43. NLG trekken er 13,91 punten af tot 23,40. Het ziet eruit alsof LG meer verandering willen dan NLG.

Kijken we verder, dan zien we dat beiden familiecultuur op de eerste plaats zetten in de toekomst: LG op 34,91 punten (+1,78) en NLG op 36,67 punten (+8,27).

Kijkend naar de wensscores lijkt het alsof LG en NLG het redelijk eens zijn over de mate van collegialiteit, vertrouwen, openheid, consensus, participatie, teamwerk, HR-ontwikkeling. Maar kijkend naar waar ze ‘vandaan’ komen, mogen LG behoorlijk mensgerichter gaan managen om de NLG hierin tevreden te stellen: 8,27 punten. De NLG ervaren nu al 4,73 punten minder mensgerichtheid dan LG denken.

Het tweede belangrijke aspect in de gewenste overheid is de aandacht voor vernieuwing en ondernemingslust, risico’s durven nemen, experimenteren, leren van fouten, ontwikkelen, professionele vrijheid en verantwoordelijkheid nemen, nieuwe kansen zoeken en uitdagingen oppakken. De dynamische adhocratiecultuur krijgt 27,95 (LG) en 26,21 (NLG) punten.

Voor NLG betekent dat +9,15, voor LG +12,74. Hier zie je dat LG iets meer vernieuwing willen of verwachten dan NLG, en dat NLG meer mogen vernieuwen om hun LG tevreden te stellen. NLG ervaren nu namelijk meer dynamiek (17,06) dan de LG (die nu het cijfer 15,21 geven). Natuurlijk moeten we oppassen met zo’n interpretatie. In een OCAI-workshop kun je navragen wat er achter de cijfers zit, nu interpreteren we globaal.

Dat LG minder vernieuwing ervaren, kan bijvoorbeeld inherent zijn in hun functies die nog uit ‘ouderwets’ veel vergaderen bestaan. Maar het kan ook weergeven dat zij meer vernieuwing verwachten dan hun medewerkers denken en dat zij deze daarom lager beoordelen. In een OCAI-workshop is dit na te vragen.

Als derde handhaaft men een stuk van de betrouwbare hiërarchiecultuur (LG 21,43 en NLG 23,40). De resultaatgerichte, externe marktcultuur speelt een minder belangrijke rol (LG 15,71 en NLG 13,72).

Kwantitatief en kwalitatief; interpreteren van cijfers

Het mooie van het OCAI-model is dat het snel een profiel in cijfers geeft, waardoor cultuur of werkklimaat wordt geijkt in vier archetypen en in cijfers. De meting geeft daarmee een kwantificeerbaar, geobjectiveerd beeld van de collectieve beleving.

Een goede vraag is: maar wat betekent 15,21 punten vernieuwing?! NLG ervaren 17,06 punten vernieuwing. En dus?

Hier komt het belang van interpretatie naar voren; het duiden van de cijfers, het weer kwalitatief maken van het kwantitatieve plaatje. In een OCAI-workshop worden de cijfers onderbouwd en uitgewerkt doordat de deelnemers er sprekende, concrete voorbeelden bij zoeken. ‘Adhocratiecultuur betekent voor ons dat je een dagdeel per week mag besteden aan nieuwe ideeën.’

Het OCAI geeft dus een praktische combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. In een sectorbrede meting is die kwalitatieve interpreatie niet zo waterdicht, maar teams en organisaties kunnen hun eigen profiel wel degelijk specifiek duiden en benutten voor een concreet plan van aanpak.

Zelfbeeld en hoe anderen u zien

De cultuurfactor ‘Leiding van de organisatie’ uit het NLG-profiel, laat zien hoe zij hun LG ervaren. Hieruit kunnen LG opmaken hoe anderen hen ervaren. Vergelijk dit met uw zelfbeeld en uw heeft de aandachtspunten waarop te letten. Je kunt de factor gebruiken als een wat indirecte 360-graden feedback. Bij een OCAI-workshop is het de moeite waard om hierop door te vragen bij medewerkers, mits dit op een veilige manier kan (zodat mensen echte ipv sociaal wenselijke antwoorden geven zonder angst voor consequenties).

NB: deze factor uit het LG-profiel geeft niet hun zelfbeeld weer, maar hoe LG hun eigen LG zien.

NLG ervaren LG als goede coördinatoren en organisatoren (28,65 hiërarchiecultuur), maar ze kunnen ook stimuleren als mentor (26,51 familiecultuur) en zich als bestuurder en producent gedragen (23,66 marktcultuur). Door zich ondernemend op te stellen (21,18 adhocratiecultuur) zijn LG best van alle ‘kwadranten’ thuis en hanteren ze meerdere leiderschapsstijlen. Hun profiel is evenwichtig. Ervaart u dat zelf als LG ook?

Quinn: managementrollen ontwikkelen

Zijn NLG daar tevreden mee? Niet helemaal, ze willen vooral op 2 punten substantiële verandering. Ten eerste: 9,76 punten meer aandacht: tot 36,27 familiecultuur! Dit is iets om over in gesprek te gaan tijdens een workshop. Op welke manier willen NLG dat precies? Wat hebben ze nodig? Hoe zou dit wel werken en hoe niet?

De bij familiecultuur passende managementrollen die Robert Quinn identificeerde (zie het Handboek Managementvaardigheden) zijn stimulator en mentor. Op welke manier zou u die kunnen invullen als LG? Past dit bij u en bij het werk? Hoe zou dit voor alle partijen effectief kunnen zijn?

Tweede grote verandering: 10,8 punten minder resultaatgerichte marktcultuur (tot er 12,86 over blijft). Dus misschien is uw leiderschapsstijl te ver doorgeschoten in Quinn’s managementrollen van bestuurder en producent. Zwaait u met zweepjes bij deadlines? Ervaren NLG te veel werkdruk? Gaat het resultaat boven de mens? Bent u meer taakgericht dan mensgericht?

Weerstand?

Ja maar… Inderdaad. NLG willen verandering, maar het is een andere vraag of deze wens wenselijk is. Realiseren we onze doelen als we deze wensen realiseren? Passen ze in de strategie en doelen van de organisatie? Deze toetsing aan de werkelijkheid is altijd weer een belangrijk moment in OCAI-workshops. Is het echt realistisch en haalbaar op termijn? Of willen we de gewenste cultuur en leiderschapsstijlen toch iets bijstellen als we alle trends, doelen en uitdagingen op een rijtje zetten?

Andere informatie uit dit profiel is hoe belangrijk familiecultuur gevonden wordt. Mensgerichtheid in management wordt gewaardeerd. Wat u ook doet, doe het op een menselijke manier. Daarmee vermindert u weerstand. Want de manier waarop u iets doet, is soms belangrijker dan de inhoud.

Ook geldt: wat riekt naar beheersmatigheid en controle, roept eerder weerstand op. Want zowel LG als NLG zijn wel een beetje klaar met de huidige sterke hiërarchiecultuur. Argumenten die echt aanslaan zijn dus niet: ‘omdat de regels vaststaan’ maar beschrijven waarden uit de gewenste en gewaardeerde mensgerichte en innovatieve culturen. Wat overtuigend klinkt zijn argumenten zoals ‘we moeten flexibel zijn en aansluiten bij wat de burger vraagt’.

Gewenste cultuur stimuleren

Om uw doelen te bereiken en de strategie of het beleid uit te voeren, kunt u als LG de bijbehorende Quinn managementrollen ontwikkelen en verdere maatregelen bedenken.

Als de conclusie is dat de gewenste cultuur ook echt wenselijk is, dan wordt hiërarchiecultuur verminderd en gedraagt u zich minder als coördinator en controleur. Bijvoorbeeld: u stelt niet voor alles werkroosters op en u checkt niet continu of de juiste procedures zijn gevolgd.

Wat u juist wel doet is meer familiecultuur en adhocratiecultuur inbrengen. U gaat u inleven in uw mensen, u opstellen als mentor & stimulator en ook het team als geheel ontwikkelen, conflicten oplossen en mensen betrekken bij uw besluitvorming. Ook stimuleert u verandering door sessies creatief denken te beleggen en mogen mensen experimenteren of een pilot doen. U presenteert ideeën en gezamenlijk met uw team kijkt u wie wat gaat doen. U wilt als LG iets meer vernieuwing dan uw NLG, dus u kijkt waar u bezwaren kunt tackelen en blokkades kunt weghalen… Samen geven LG en NLG een nieuwe overheid vorm!