Competing Values FrameworkDe meeste organisaties worden nog steeds top-down aangestuurd. Een prima model in de twintigste eeuw; verandering leek enigszins voorspelbaar en in zo’n tempo dat je het kon zien aankomen en er op tijd op kon reageren. Ondertussen deed ieder zijn ding volgens de functieomschrijving en je wist dat als je hard werkte, je kon opklimmen in de hiërarchie. Kleine aanpassingen waren meestal voldoende – en nooit allesomvattend en in zo’n tempo dat je kon spreken van niet-lineaire, chaotische verandering.
Het leek een meer lineaire wereld – ook al was het dat natuurlijk evenmin als nu.
Deze gang van zaken correspondeert met de onderkant van het model van de Concurrerende Waarden: stabiliteit, controle, beheersing en voorspelbaarheid zijn belangrijk. Planning en controle horen erbij, evenals oordelen: dit is goed en dat is slecht. Experts weten het het beste en dingen die anders lopen dan gepland, krijgen al snel het etiket: “fout”.

Zekerheid kan heerlijk zijn en het is menselijk om te leven vanuit de verhalen in je hoofd die leven en werk hanteerbaar maken: dan zie je de dingen zien die je verwacht te zien en je plant om doelen te bereiken – vervolgens werk je daaraan. We zijn gehecht aan deze doelen en het bijbehorende verhaal (“Ik werk aan mijn loopbaan als specialist zodat mijn gezin zekerheid heeft”) en we hebben de neiging om informatie die er niet in past – uit te filteren. Dit is onze comfort zone. Ons verhaal. Onze werkcultuur.

Flexibel – maar beheerst

Maar dit is niet het hele verhaal…. Welkom in de werkelijkheid van de 21st eeuw met zijn kwantum velden of in ieder geval; moderne technologie die real time alles met alles kan verbinden.
Het bovenste deel van het Concurrerende Waarden model houdt van flexibiliteit en lijkt een betere match met het moderne werkleven. Het focust meer op mensen, snelle verandering, ideeën en relaties dan de onderste cultuurtypes. Deze flexibelere mindset kan toleranter zijn voor de complexiteit van het echte leven (in plaats van blind geloof in de stapsgewijze plannen op papier), meer open staan voor nieuwe informatie en het feit dat niets 100% onder controle is. Je hebt onverwachte eigenschappen in systemen, onvoorziene niet-causale verbanden en niet-lineaire verandering. “Fouten” worden eerder gelabeld als interessante, nieuwe informatie. Zo is het leven nu eenmaal.

Maar hoewel de bovenste waarden meer flexibiliteit en openheid propageren en niet totaal vertrouwen op planning, controle, experts en procedures die altijd gelden, geven ze zich niet totaal over aan de machten en krachten buiten zichzelf.
Zelfs flexibele mensen houden ervan om volgens het verhaal in hun hoofd te leven en hechten aan de gewenste uitkomsten. “Ik ben een flexibele entrepreneur. Mijn doel is dit bedrijf te laten groeien en alle werknemers gelukkig te maken. Ik ben succesvol zodra ik mijn eerste miljoen heb en iedereen hier wil werken.”

Verander je of word je veranderd?

TaoDit is nog steeds een resultaatgerichte, “Westerse” benadering van de werkelijkheid. In deze benadering zijn we zelf een grote oorzaak van wat er gebeurt, we hebben controle en produceren resultaten. We kneden de werkelijkheid als deeg. We zijn flexibel maar werken hard om vaststaande resultaten te bereiken; we werken hard.
Het tegendeel is simpel gezegd de “Oosterse” manier die de werkelijkheid accepteert zoals die is. Zoals de Tao: observeer de natuur en zie dat verandering inherent in alle levensvormen is. Heb vrede met wat er is. In deze benadering zijn we deel van het grotere geheel en veranderen we vanzelf mee. We zijn zelf ook deeg dat gekneed wordt. We proberen aanwezig, present, mindful en alert in het hier en nu te zijn om samen met het universum resultaten te co-creëren. We vertrouwen het proces dat tot resultaten leidt, misschien wel andere dan we vooraf hadden kunnen bedenken. We vertrouwen (ook) op krachten buiten ons, hoeven het niet allemaal zelf te doen; we werken “smart”.

Open cultuur: waarnemen wat er gebeurt

Dit verschil in benadering viel me weer op toen ik met een team werkte aan een meer open cultuur. We oefenden het verschil tussen waarnemen en interpreteren. Wat is er echt, een waarneembaar feit? En wat is interpretatie: een verwachting, een vooroordeel, een aanname of etiketje dat we op iemands gedrag plakken?
“Ik zag dat je laat was vanochtend” is een observatie.
“Je hebt een slechte, luie werkhouding” is een interpretatie.
We kunnen het verschil tussen waarneming en interpretatie alleen onderscheiden als we de stemmetjes in ons hoofd laten zwijgen, de verhalen van betekenis die we constant maken. “Hij is altijd laat – vorig jaar miste hij ook al die project deadline.”
Tijdens de oefening konden we alleen maar waarnemen wat er direct voor onze neus gebeurde als we rustig bleven. Als we mindful en alert in het moment aanwezig waren en de verhalen en verwachtingen vergaten. Dus niet: “Hij zal wel weer….”
Alleen dan konden we ons open stellen voor wat we zagen, hoorden, aanvoelden.
“Hij is laat omdat hij bij de drukker stopte om de nieuwe huisstijl proeven op te halen.”
Zonder onze vooroordelen, verwachtingen, projecties en aannames kregen we veel meer informatie. We stonden open en stelden ons oordeel uit. We hoefden het niet direct in het hokje “goed” of “fout” te stoppen.
De rijkdom! De werkelijkheid houdt niet op je te verrassen. Die is veel complexer dan je denkt. Zoveel meer en zo anders dan je eigen kaart van die werkelijkheid.

Opschorten van oordelen

Ik vind dit soort kleine (her)ontdekkingen prachtig. Wees kalm en kijk wat er nu echt wordt gepresenteerd op dit moment. Vervolgens reageer je open en aanwezig.
Kijk waar het proces je heen leidt, wat er gebeurt.
Loslaten van gehechtheid aan resultaten geeft de ruimte om eventueel een andere kant op te gaan, die beter past. Open aanwezig zijn en reageren op wat er werkelijk gebeurt opent nieuwe perspectieven en als je moet optreden, heb je veel meer kans dat dat effectief is. Dat je reageert op de situatie zelf, en niet op jouw eigen verhaal ervan – dat alleen maar geldt in jouw hoofd.
Deze groep kon consensus bereiken over wat er belangrijker was: op tijd komen volgens de regels of de huisstijl afkrijgen en dus nog even langs de drukker rijden. Procedures of resultaten? Wat telt als het erop aankomt? Daar is het model van de Concurrerende Waarden op zijn best – dat geeft helderheid – mits je open waarneemt en dus een echte dialoog op gang brengt.

Vertrouw op het verrassende proces

“Alles” wat we nodig hadden was de discipline om los te laten. De regels, de vooropgezette doelen, de verhalen, de betekenissen. Makkelijker gezegd dan gedaan. Maar als het eenmaal lukt om op dit proces te vertrouwen, ieder moment open te kijken naar wat er is (en niet te oordelen over wat er had moeten zijn) – dan kan je team vleugels krijgen. Dan kom je bij dat beroemde “bouwen van de brug terwijl je erover loopt”. Echte organisatie ontwikkeling, werkelijke cultuurverandering, kun je van tevoren niet stapsgewijs op de tekentafel voorspellen. Blijf open en kijk waar “de werkelijkheid heen wil” in plaats van het vooraf allemaal te moeten weten.
Een interessante reis, altijd weer. En ik ben zelf ook nog maar een beginnende reiziger… Probeer het eens. Kijk open naar wat er echt gebeurt, op dit moment.
Veel plezier.