Jozy AltidoreHet gebeurde vorige week in Den Bosch – we weten het inmiddels. AZ aanvaller Jozy Altidore werd begeleid door discriminerende, racistische apen- en oerwoudgeluiden tijdens de wedstrijd AZ-FC Den Bosch. Ondanks de aankondiging over de luidsprekers om te stoppen, ging een harde kern Den Bosch hooligans er gewoon mee door. De wedstrijd was nota bene speciaal gewijd aan Respect, mede als reactie op de schokkende dood van grensrechter Richard Nieuwenhuizen in het amateurvoetbal.

Als gevolg daarvan zijn vele amateur voetbalclubs bezig hun gedragsregels te herzien en worden we bestookt met mediacampagnes over wat “normaal, respectvol gedrag” inhoudt. Ongelooflijk maar waar; dit lijkt nodig te zijn in een welvarend, redelijk opgeleid, “beschaafd” land in de 21ste eeuw.

De scheidsrechter overwoog weliswaar om de wedstrijd stil te leggen, maar Altidore zelf wilde doorspelen. Hij wilde zich niet laten kisten door racisten. Na een korte pauze (omdat een van de assistent scheidsrechters/grensrechters werd aangevallen) ging de wedstrijd door, waarbij Den Bosch met 5-0 verpletterend werd verslagen. Ware Den Bosch fans schaamden zich diep over de oerwoudgeluiden maar het lukte hen niet om de kleine kern relschoppers in hun midden te laten ophouden.

Onmiddellijke actie

Er is heel wat over nagepraat. Iedereen was terecht verontwaardigd en vroeg zich af wat het beste zou zijn geweest. Onmiddellijk met de wedstrijd stoppen (ondanks dat Altidore door wilde) of niet? En in hoeverre heeft dit iets te maken met organisatiecultuur, verandering en leiderschap? Het antwoord is: veel. Dit is een prima casus over wat er in welk team dan ook of in iedere willekeurige organisatie kan gebeuren – en hoe je ermee om kunt gaan om vertrouwen te herstellen en veiligheid en diversiteit te waarborgen.

Vanuit het oogpunt van cultuur, groepswaarden en gedragsnormen zou ik ervoor pleiten om de wedstrijd af te breken – iedereen naar huis te sturen en de schermen van de betaalde sportzenders op zwart te laten gaan. Einde oefening. Door door te spelen, ook al was het om de goede redenen, geef je het signaal dat het OK is om je racistisch te gedragen én dat je ermee wegkomt. Kijk je vanuit het model van de Concurrerende Waarden (Competing Values Framework), dan zie je dat doorspelen betekent dat de waarde van “the show must go on” prevaleert. Resultaten en geld tellen (uitzendrechten en mogelijke claims als je afbreekt…) maar ook de procedure: een wedstrijd eindigt pas na 90 minuten. Al deze waarden leken tot uitdrukking te komen – niet het zorgen voor mensen, hen in alle diversiteit waarderen en respecteren.

De redenen om door te spelen, zoals achteraf werd uitgelegd, waren Altidore die zelf doorwilde en het feit dat er slechts 40 politieagenten aanwezig waren. Het leek te riskant om de wedstrijd af te breken en de opgehitste mensenmassa onder controle te houden buiten het stadion.

Interessant was dat ware Den Bosch fans de Den Bosch hooligans probeerden te kalmeren maar dat dat niet lukte – er waren niet genoeg “change agents” om de anderen te beïnvloeden en een kantelpunt te bereiken, of ze waren niet overtuigend genoeg.

Het feit dat zo’n groot aantal Den Bosch fans hun schaamte en schande benoemde na de wedstrijd, benoemt het gedrag in ieder geval als ongewenst, schandalig en “niet normaal”. Maar het feit dat een klein groep hooligans wegkomt met racisme en de toon zette voor de wedstrijd – Jozy Altidore kleineerde en discrimineerde vanwege zijn huidskleur – zorgde voor een sfeer van vijandigheid, gevaar en gebrek aan respect. Het was intimiderend.

Het geweld won. Door hun verbale (en misschien wel dreigende fysieke) geweld gijzelden ze de wedstrijd. Ze waren waarschijnlijk te bedreigend om het stadion uitgesleept te worden. En dat is intimiderend voor alle anderen. Het bederft de sfeer. Het toont aan dat niemand, ook het “leiderschap” niet (beide clubbesturen en scheidsrechter), deze situatie onder controle had en het oerwoud per direct kon laten ophouden. Als de wedstrijd was gestaakt, zou je daarmee tonen dat je mensen wilt beschermen. Ook tegen verbaal geweld. Ook tegen een nare sfeer. Want reken maar dat dat impact heeft. Als het maar doorgaat, dan houd je je als beschaafde fan uiteindelijk stil en zit de wedstrijd uit in de wetenschap dat “er niets aan te doen is”. Beschaving en respect, en daarmee de volgende keer ook jijzelf, zijn vogelvrij.

Groepsdynamica: Reageer

Ik respecteer Altidore’s beslissing om door te willen spelen. Hij zei dat hij zou bidden voor de racistische hooligans – wat op zichzelf een nobele maar ook een beetje superieure reactie is – hoewel begrijpelijk na het gebeurde. Het is prijzenswaardig dat hij zich niet laat intimideren en kleineren, dat hij de relschoppers negeerde en zich richtte op het grotere gemeenschappelijke belang van een sportieve prestatie en de ware fans een mooie wedstrijd bieden waarbij de goeden nu eens niet onder de slechten zouden hoeven lijden. (Hoewel dat toch al gebeurde…). Die persoonlijke redenen verdienen respect.

Maar bekeken vanuit de groepsdynamica en de verantwoordelijkheid van het management, was het zeer te overwegen om stelling te nemen tegen dit ongewenste gedrag. En wel onmiddellijk, op het moment dat het gebeurt. Interveniëren. Niet doen alsof het wel meevalt…. napraten en het wegpraten. Maar het heel serieus nemen.

Uiteindelijk zenden interventies een duidelijk signaal uit: “We tolereren dit niet. Wij beschermen respect en veiligheid.” Dat gaat boven resultaten, een wedstrijd, geld, noem maar op. Reageren op wat er gebeurt in een groep, team of organisatie, op het moment dat het gebeurt (en niet achteraf, erover praten) bevordert veiligheid, vertrouwen en een sfeer van respect. Het betekent dat mensen gezien, gehoord, gerespecteerd, erkend en beschermd worden. Het betekent dat leiders hun verantwoordelijkheid nemen. Het betekent dat de mensen in de groep op de eerste plaats komen. Allemaal. Niet één individu heeft meer rechten dan een ander omdat hij lastig is, of een grote mond heeft. Leiders kijken naar wat er in een groep gebeurt; hoe het voelt voor mensen, wat een interventie voor betekenis zou kunnen hebben, en dan doen ze het. Ingrijpen. Reageren op ongewenst gedrag, op het moment dat het gebeurt. Hiermee communiceer je krachtig: dit gedrag wordt niet geaccepteerd! Niets door de vingers zien. Want dan gaat het gewoon door… en “alles bleef zoals het was”.